De grashommel (Bombus ruderarius)  is een zeldzame bijensoort in Nederland. Deze kwetsbare soort is in de afgelopen decennia sterk achteruitgegaan in haar verspreiding. Ze komt vooral voor in Zeeland en Friesland. Lange tijd is de grashommel niet waargenomen in Groningen, maar recent is ze weer herontdekt. In het project Grashommel Fase 1 werken we in opdracht van provincie Groningen stapsgewijs aan een verbeterplan voor de grashommel. Ook jij kan meehelpen!

Om tot een goed verbeterplan te komen, gaan we kijken op de plekken waar de grashommel eerder is waargenomen. Zo kunnen we monitoren of ze hier nog steeds voorkomt. Ook brengen we op deze plekken de omgeving in kaart, om een goed beeld te krijgen van wat de grashommel nodig heeft om goed te gedijen, en wat juist niet. We voeren het verbeterplan in samenwerking met gemeente Groningen en EIS Kenniscentrum Insecten uit.

Grashommels waarnemen

De grashommel komt voor op bloemrijke velden en bermen op kleigronden. Het is mogelijk dat de herontdekking in Groningen niet betekent dat de soort na verdwijnen weer terug is, maar dat ze nooit helemaal weg was. Want er zijn steeds meer waarnemers die deze soort goed kunnen herkennen, en actief naar ze op zoek gaan. Ook jij kan de grashommel leren herkennen. De grashommel heeft een zwart kop- en borststuk en een oranjerode achterlijfspunt. Vrouwtjes hebben oranjerode haren op de achterschenen, mannetjes (darren) niet altijd. Darren zijn vrij variabel en hebben vaak lichte, olijfkleurige bandjes over de basis van het achterlijf. Bij werksters zijn deze bandjes meestal onopvallender. Spot je een grashommel? Registreer deze dan vooral op waarneming.nl.

Grashommel versus steenhommels

Een grashommel lijkt op een steenhommel. Vooral de vrouwtjes van de gras- en steenhommel zijn lastig te onderscheiden. Het oranjerode achterlijfspunt van de grashommel is lichter dan van de steenhommel. De haren op de achterschenen van grashommel vrouwtjes zijn oranjerood, die van de steenhommel zwart. Verder is de grashommel ruiger behaard dan de steenhommel.

De steenhommelkoningin lijkt veel op de grashommelkoningin, maar de haren op de achterschenen zijn zwart in plaats van rood

Maaibeheer voor grashommels

Om de omgeving geschikt te maken voor grashommels, moet er op het juiste moment genoeg voedsel zijn. Ook moet een nest alle kans krijgen om van begin tot eind veilig te blijven. Koninginnen komen vanaf april boven de grond. Vanaf eind mei vliegen ook werksters rond, gevolgd door de mannetjes eind juli. Pas in september is de vliegtijd voorbij. Van april tot en met september zal er in een geschikt gebied altijd smeerwortel, verschillende soorten klavers, wikkes, veldlathyrus, hondsdraf, distels en grote kaardenbol aanwezig moeten zijn om grashommels van voldoende voedsel te voorzien. Op kleigrond moet minstens twee keer per jaar gemaaid worden om een locatie bloemrijk te houden. Door het maaien gefaseerd uit te voeren en tijdens maaibeurten om plekken met veel van deze bloemen heen te maaien, is er altijd voedsel.

Grashommels maken hun nest in graspollen van dichte vegetatie in bermen, oevers of bloemrijke graslanden. Door om ruigtes heen te maaien, is de kans klein dat grashommelnesten worden vernietigd. Zo kan het nageslacht van de koningin uitvliegen en volgend jaar weer een nest beginnen.

Hoe kan jij de grashommel helpen? 

• Door leefgebied te creëren in je tuin: Plant of zaai waardplanten, zoals gewone smeerwortel, rode en witte klaver. Laat paardenbloemen staan, want die worden in het voorjaar veel door hommelkoninginnen bezocht.
• Door op te letten met maaien: Maai niet te dicht bij de grond, zodat je geen hommelnesten kapot maakt. Ook is het belangrijk altijd een stukje te laten staan. Zo is er het hele seizoen voedsel en schuilgelegenheid.

Foto's: Remco Hiemstra

Het project Grashommel Fase 1 wordt gefinancierd door de provincie Groningen.