Eeuwenoude dorpskerken steken als bakens boven het Groningse landschap uit. Rondom deze kerken liggen kerkhoven waar cultuurhistorie, natuur en gemeenschapsleven samenkomen. Met het project Kerken in het Groen werken Landschapsbeheer Groningen, Groninger Kerken en de Provincie Groningen samen aan het toekomstbestendig beheer van deze bijzondere plekken.

Waarom Kerken in het Groen?

Historische kerkterreinen zijn veel meer dan alleen begraafplaatsen. Het zijn groene eilanden in het landschap, vaak rijk aan planten en dieren en verbonden met de geschiedenis van hun omgeving. Tegelijkertijd staan deze plekken onder druk. Door het verdwijnen van hun oorspronkelijke functie en een gebrek aan middelen voor beheer raakt het onderhoud soms achterop. Grafmonumenten verzakken, paden verdwijnen en beplanting verwildert. Daarmee gaat niet alleen erfgoed verloren, maar ook biodiversiteit en de beleving van deze plekken.

Kerken in het Groen speelt in op deze ontwikkeling door erfgoed, natuur en landschap in samenhang te benaderen. Het project helpt eigenaren en beheerders bij het herstellen en duurzaam beheren van kerkterreinen, zodat ze hun waarde voor toekomstige generaties behouden.

Een integrale aanpak

Centraal in het project staat de ontwikkeling van de zogenoemde kerkbiotoop. Deze benadering kijkt verder dan alleen het kerkgebouw of het kerkhof zelf. Ook de omliggende omgeving, zoals zichtlijnen, historische wegen, beplanting en landschappelijke structuren, maakt deel uit van het verhaal. Door deze samenhang in kaart te brengen, ontstaat een completer beeld van de waarde van kerkterreinen en hun rol in het landschap.

De kerkbiotoopmethodiek wordt binnen het project ontwikkeld, getest en toegepast op een aantal locaties. Daarmee ontstaat een praktisch instrument dat ook door gemeenten en andere partijen gebruikt kan worden bij beleid en ruimtelijke ontwikkeling.

Parallel hieraan wordt onderzoek gedaan naar de staat en het beheer van kerkterreinen in de provincie. Door inventarisaties en evaluaties van eerdere projecten ontstaat een stevige kennisbasis. Die kennis wordt vertaald naar een standaardaanpak voor herstel en beheer, zodat toekomstige projecten efficiënter en effectiever kunnen worden uitgevoerd.

Van plan naar praktijk

Naast onderzoek en methodiekontwikkeling richt het project zich nadrukkelijk op uitvoering. Op vijf kerkterreinen worden herstelmaatregelen voorbereid en uitgevoerd. Per locatie wordt gekeken naar de specifieke geschiedenis, ecologische waarde en gebruikssituatie. Dat leidt tot maatwerk: van het herstellen van grafmonumenten en paden tot het versterken van biodiversiteit met streekeigen beplanting en aangepast maaibeheer.

Daarbij is steeds het uitgangspunt dat cultuurhistorie en natuur elkaar versterken. Niet elk terrein hoeft er hetzelfde uit te zien; juist de verschillen maken het Groningse kerkenlandschap rijk en herkenbaar.

Samen met vrijwilligers en omgeving

Vrijwilligers vormen een onmisbare schakel in het beheer van kerkterreinen. Veel plekken worden al jarenlang onderhouden door betrokken bewoners. Binnen Kerken in het Groen wordt deze inzet versterkt door begeleiding, kennisdeling en samenwerking.

Een belangrijke stap daarin is de oprichting van een erfgoedbrigade: een groep vrijwilligers die breder inzetbaar is en ondersteuning biedt bij beheer en onderhoud van kerkterreinen in de provincie. Zo wordt niet alleen het landschap versterkt, maar ook de betrokkenheid van mensen bij hun directe omgeving.

Vrijwilligers zetten, met ondersteuning van Landschapsbeheer Groningen, verzakte grafzerken weer recht in Middelstum

Toekomstbestendig erfgoed

Met Kerken in het Groen wordt gewerkt aan een duurzame toekomst voor historische kerkterreinen. Aan het einde van het project is er niet alleen meer kennis en een toepasbare methodiek, maar zijn ook concrete terreinen hersteld en is het beheer beter geborgd.

Daarmee blijven deze plekken wat ze altijd al waren: herkenningspunten in het landschap, dragers van geschiedenis en groene rustpunten voor bewoners en bezoekers. Geen statische monumenten, maar levende plekken waar natuur, erfgoed en gemeenschap samenkomen.

Meer weten?

Wil je meer weten over het project? Neem dan contact op met Annelies Groenestein via a.groenestein@landschapsbeheergroningen.nl of 050 - 534 51 99.

Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door Provincie Groningen, het Cultuurfonds en Groninger Kerken.